سیاست خارجی  از دیدگاه امام خمینی (ره)

احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی کشورها، روابط حسنه و مسالمت آمیز و نفی سلطه گری و سلطه پذیری، از اصول مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران  بوده و همواره مورد تأکید حضرت امام خمینی (ره) قرار داشت. امام خمینی (ره)، ضمن توجه به رعایت مبانی اسلام و حفظ اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران، بر تعامل سازنده با دنیا و ارتباط با تمام کشورهای جهان تأکید داشتند.

به نام خدا

بی تردید وقوع انقلاب اسلامی ایران از مهم ترین تحولات بنیادین فرهنگی سیاسی  جهان در نیمه دوم قرن بیستم به رهبری حضرت امام خمینی (ره) بود که با رویکردی تحول خواه و بر مبنای آموزه‌های دینی و پشتوانه مردمی، الگوی حکمرانی جدیدی با عنوان مردمسالاری دینی به جهان عرضه کرد. آنچه که انقلاب اسلامی را از سایر تحولات قرن بیستم متمایز می سازد، وجود رهبری عالم و آگاه و شخصیتی ممتاز ،  جامع نگر و هدایتگر در رأس امور بود. از جمله آموزه‌های مهم انقلاب اسلامی ایران به رهبری امـام خمینی (ره) رویکرد واقع بینانه ایشان نسبت به مسائل بین المللی و سیاست خارجی است. از این رو در این نوشتار سعی می‌شود تا برخی ابعاد و محورهای اندیشه امام خمینی پیرامون سیاست خارجی و رویکرد ایشان نسبت به نظام بین الملل و مسایل جهانی مورد بررسی قرار گیرد.

یکی از اصولی را که امام خمینی در سیاست خارجی بر آن تأکید داشتند سیاست نه شرقی و نه غربی بود. ایشان معتقد بود که باید با استفاده از اصل دعوت که به عنوان اولین اصل در سیاست خارجی اسلام مطرح است با حضوری فعال و گسترده در تمام زمینه‌ها و با تمام کشورها ( بجز رژیم صهیونیستی و کشورهایی که مفهوم رابطه متقابل عادلانه را درک نمی‌کنند) رابطه متوازن برقرار کنیم . در اندیشه سیاسی امام خمینی در موضوع روابط خارجی همواره بر نفی سلطه ‌گری و سلطه‌پذیری  تأکید شده است. پس از انقلاب، کشور ایران با انتخاب اصل نه شرقی نه غربی، سیاست خارجی متوازن را دنبال کرد و با الهام از اندیشه امام خمینی،  در مسیری  قرار گرفت  که بدون سلطه پذیری از غرب و شرق، از ارتباط و تعامل منطقی با هر دو طرف استقبال کرد.

 از دیگر مواردی که در دیدگاه امام خمینی (ره) در حوزه سیاست خارجی  مورد توجه جدی  قرار گرفته، تأکید بر مسیر استقلال و آزادی است. برهمین اساس در چارچوب توازن بخشی به سیاست خارجی ، درست در زمانی که دو بلوک شرق و غرب، جهان را درگیر سیاست‌های توسعه‌طلبانه خود کرده بودند، امام خمینی مسیر دیگری را فراروی ایران قرار داد که این مسیر پویایی متفاوتی در سیاست خارجی کشور ایجاد کرد و موجبات استقلال سیاسی و عدم وابستگی جمهوری اسلامی ایران  به قدرت های جهانی را فراهم نمود.

 توجه ویژه به روابط با کشورهای اسلامی و همسایه در سیاست خارجی متوازن و تحول گرای امام خمینی  کاملا مشهود است. ایشان به عنوان بزرگترین منادی وحدت در جهان اسلام به موضوع بهبود روابط با کشورهای اسلامی و حرکت های وحدت آفرین اعتقاد راسخی داشت و برای حسن همجواری که از اصول مسلم روابط بین الملل است اهمیت خاصی قائل بود . بر این اساس از ابتدای انقلاب، سیاست خارجی جمهوری اسلامی در دولت های مختلف بر توسعه روابط با دیگر کشورها استوار بوده و این اصل به عنوان یک اولویت مهم در برنامه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است.

امام خمینی در وصیتنامه سیاسی الهی خود پیرامون روابط حسنه با کشورهای اسلامی و همسایگان فرمودند: « وصیت من به وزرای خارجه در این زمان و زمان‌های بعد آن است که مسئولیت شما بسیار زیاد است، چه در اصلاح و تحول وزارتخانه و سفارتخانه‌ها؛ و چه در سیاست خارجیِ حفظ استقلال و منافع کشور و روابط حسنه با دولت هایی که قصد دخالت در امور کشور ما را ندارند. و از هر امری که شائبه وابستگی با همه ابعادی که دارد به‌طور قاطع احتراز نمایید. و کوشش داشته باشید در بهتر کردن روابط با کشورهای اسلامی و دعوت به وحدت و اتحاد کنید که خداوند با شماست».

 امام خمینی  به عنوان یک رهبر نجات بخش همیشه خواستار سعادت تمام ابناء بشر بودند و نسبت به  آنها احساس مسئولیت  می‌کردند. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز (اصل یازدهم) با استناد به آیه شریفه «ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاعبدون» به اصل وحدت بین مسلمین به عنوان یک ضرورت در سیاست خارجی تصریح و بیان می دارد که دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است سیاست کلی خود را بر پایه اتحاد ملت های اسلامی قرار دهد و کوشش کند تا وحدت سیاسی، اقتصادی و  فرهنگی جهان اسلام را تحقق بخشد.

 

جمع بندی

امام خمینی به عنوان فقیه جامع الشرایطی که دارای دیدگاه‌های سیاسی مبتنی بر اصول و قواعد فقهی است،  به حضور فعال در  عرصه بین الملل معتقد بوده و دیدگاهی روشن، پویا و الهام بخش نسبت به سیاست خارجی کشور داشتند.  بررسی اندیشه‌ها و نظرات امام خمینی مبین آن است که  سیاست خارجی عزتمند و داشتن روابط منطقی با کشورهای جهان و مجامع بین المللی ، همزیستی مسالمت آمیز و برقراری روابط عادلانه با کشورهای جهان، عدم دخالت در امور  دیگر کشورها ، نفی سلطه پذیری و سلطه گری ، عدم اتکا به قدرت های جهانی ، اتحاد مسلمانان و نامشروع بودن رژیم اشغالگر قدس مورد توجه خاص امام خمینی رهبر کبیر انقلاب اسلامی‌بوده است .

 

سفارت جمهوری اسلامی ایران- ابوظبی

1403/03/10